امداد مغلوب فى الحقيقة محافظت ملك خود است ! و امّا اگر يكى مملكت بىصاحبى را - كه خارج از مملكت هم‌عهدان باشد - پيدا كند و تسخير نمايد به شرط آنكه رؤساء آن ملك به اطاعت او « 1 » راضى شوند و از سلاطين ديگر فرنگ استعانت نجويند ، پس كسى را سخن و دخلى در آن ملك نباشد ، چنان كه قوم انگريز ملك هندوستان را چون بىصاحب بود به ضبط خود درآوردند و از راه عقل و تدبير به وضعى رفتار كردند كه رؤساى آن مملكت ، ملكهاى خود را به آن جماعت « 2 » سپردند و در عوض آن مبلغى را معين كردند كه به ايشان و اولاد ايشان برسانند . و به سماع رسيده است كه قوم فرانكسيس چون چند سال قبل ملك مصر را به سبب غفلت مصريان به حيله گرفتند پادشاه روم از قوم انگريز در انتزاع مصر امداد خواست ، مدد كردند و گفتند كه چون بدون رضاى سلطان و مالكان ملك در آن تصرّف كرده‌ايد امداد كردن ما موافق قانون و عهدنامه است ! فرانكسيسان در جواب گفتند كه اعاظم هند نيز به ما التجا و توسّل در انتزاع ملك خود آورده‌اند ، اگر هند را شما خالى مىكنيد ما نيز مصر را به مالكانش رد مىكنيم ، و لكن اين سخن بىاصل است ، زيرا كه در هند احدى نيست كه لياقت اين امر را داشته باشد كه در متصوّرهء خود اين معنى را تصوّر نمايد ، و نبودن قوم انگريز را در اين ملك به خيال خود درآورد ، چه جاى آنكه به زبان آورد و اظهار نمايد . و اگر احيانا كسى جرأت اين معنى را نمود و با ايشان سر محاربه را پيش

--> ( 1 ) وى : « ب » . ( 2 ) به او : « ب » .